هفتــم اســفند ســالروز درگذشــت عــلی
اکبــر دهخــدا بــود. دهخــدا یــکی از
چهره هــای برجســته فرهنــگ و سیاســت
ایــران در دوره مشــروطه و پــس از آن
اسـت. او نـه تنهـا به عنـوان یـک ادیـب و
پژوهشـگر شـناخته می شـود، بلکـه نقـش
مهـمی در تحـوالت سیـاسی و اجتمـاعی
دوران خــود ایفــا کــرد. ایــن مقالــه بــه
بـررسی زنـدگی، آثـار و تأثیـرات دهخـدا
بـر فرهنـگ و سیاسـت ایـران می پـردازد.
زندگی و تحصیالت
علی اکبــر دهخــدا در ســال ۱۲۵۷
شـمسی در تهـران بـه دنیـا آمـد. پـس از
تحصیـل در مدرسـه علـوم سیـاسی، بـه
روزنامه نــگاری روی آورد و از نخســتین
چهره هــای مطبوعــاتی ایــران شــد کــه
نقدهـای تنـد و تیـز اجتمـاعی و سیـاسی
را در نوشــته های خــود مطــرح می کــرد.
او در روزنامــه »صــور اســرافیل« کــه
یـکی از ارگانهـای مهـم دوران مشـروطه
بـود، بـا نـگارش سـتونهای طنـز تحـت
عنـوان »چرنـد و پرنـد« نقـش بسـزایی
در آگاهی بخــشی بــه مــردم ایفــا کــرد.
دهخدا و مبارزات مشروطه
دهخـدا در اوج نهضـت مشـروطه، نقـشی
اســاسی در روشــنگری و آگاهی بخــشی
عمــومی ایفــا کــرد. وی بــا نــگارش
مقــاالت و طنزهــای تنــد در روزنامــه
»صــور اســرافیل«، فســاد حکومــتی و
اســتبداد را بــه چالــش کشیــد. ســبک
نوشــتاری او، کــه ترکیــبی از نقــد
اجتمــاعی، تحلیــل سیــاسی و طنــز
گزنـده بـود، جامعـه را نسـبت بـه حقـوق
خـود هوشیارتـر سـاخت. او از نخسـتین
روشـنفکرانی بـود کـه فهمیـد مطبوعـات
نه تنهــا وسیلــه ای بــرای اطالع رســانی،
بلکــه ابــزاری بــرای مقاومــت در برابــر
اســتبداد اســت.
یــکی از بزرگ تریــن خدمــات دهخــدا
بــه فرهنــگ ایــران، گــردآوری و تدویــن
»لغت نامــه دهخــدا« اســت. ایــن اثــر،
یــکی از جامع تریــن واژه نامه هــای زبــان
فــارسی محســوب می شــود کــه نه تنهــا
شــامل توضیحــات دقیــق واژه هــا، بلکــه
اطالعـات گسـترده ای دربـاره تاریـخ، ادبیـات
و فرهنــگ ایــران را نیــز دربــر دارد. دهخــدا
بــا صــرف ســال ها از عمــر خــود توانســت
ایــن مجموعــه ارزشــمند را گــردآوری
کنــد کــه همچنــان یــکی از منابــع اصــلی
پژوهش هــای زبــان فــارسی اســت.
ثاثیرات پایدار بر سیاست و جامعه
دهخــدا نه تنهــا در دوران مشــروطه یــک
روشــنگر مؤثــر بــود، بلکــه در دهه هــای
بعــد نیــز اندیشــه هایش در روزنامه نــگاری
و فضــای سیــاسی ایــران تأثیــر گذاشــت.
ســبک انتقــادی او در »چرنــد و پرنــد«
الهام بخــش نســل های بعــدی نویســندگان
و روزنامه نــگاران شــد. او نشــان داد کــه
طنــز سیــاسی می توانــد به عنــوان ابــزاری
قدرتمنـد بـرای مبـارزه بـا بی عدالـتی عمـل
کنـد. همچنیـن، لغت نامـه دهخـدا به عنـوان
یـک مرجـع ارزشـمند، بـه حفـظ و توسـعه
زبــان فــارسی کمــک کــرد، کــه خــود یــک
اقـدام فرهنـگی مهـم در برابـر سیاسـت های
اســتعماری بــود.
